خبرنگار برترین خبر؛ زینب تذکاری سالم
به گزارش برترین خبر؛ عاشورا تنها یک واقعه نیست؛ یک «زیستجهان» است. جهانی که در آن، مرگ از زندگی میگوید، شکست از پیروزی حکایت میکند، و تنهایی از امتسازی پرده برمیدارد. این رویداد، پس از چهارده قرن، نه تنها اسطوره نشده، بلکه هر روز با بیانی نو بازتولد مییابد.
اما چرا و چگونه؟
راز ماندگاری کربلا در این است که امام حسین(ع) نه برای مردن که برای «بازتعریف زندگی» قیام کرد. او مرزهای مفهومی را جابهجا کرد: شهادت را از انتحار متمایز ساخت، مقاومت را با خردورزی پیوند زد، و مسئولیت را از حاکمان آغاز نمود.
امروز، وقتی مقاومت فلسطین زیر باران بمبهای صهیونیستی قد علم میکند، یا وقتی جوانان یمنی با موشکهای دستساز، ابرقدرتها را به چالش میکشند، در حقیقت همان معادله عاشورایی را بازنویسی میکنند: «هزینه دادن برای بقای ارزشها».
اما آیا این الگو میتواند در عصر رسانههای جهانی و جنگهای نرم هم تاب بیاورد؟ آیا جوامع ما ظرفیت فهم این سطح از مسئولیتپذیری را دارند؟ و آیا نخبگان حاکم، خود را ملزم به تقدمدادن فرزندانشان در میدان عمل میدانند؟
در گفتوگو با حجتالاسلام نیما ارزانی کارشناس مذهبی به بررسی برخی پرسشها میپردازیم و نقش الگوی عاشورا را در تقویت روحیه مقاومت و پیشرفت جوامع اسلامی تحلیل خواهیم کرد.
برترین خبر: چگونه میتوان گفت نهضت عاشورا همچنان الهامبخش نسلهای امروز است؟
کارشناس مذهبی: نهضت عاشورا به عنوان الگویی برای مقاومت و شهادت، الهامبخش نسلهای جدید مجاهدان در فلسطین، لبنان، یمن و ایران است. این الهامبخشی از طریق مفاهیمی چون شهادت در راه خدا، مقاومت در برابر ظلم و آزادگی شکل گرفته است.
پیوند بین این جنبشها و عاشورا از طریق عوامل مختلفی چون تبیین علما و رهبران، مراسم عزاداری، ادبیات و هنر و شعر و نوحه، انقلاب اسلامی ایران، هویت مشترک شیعی ایجاد شده است. عاشورا با ارائه الگویی از مقاومت و شهادت، و از طریق عوامل فرهنگی، مذهبی و سیاسی، به جنبشهای مقاومت در منطقه الهام میبخشد.
برترین خبر: امام حسین(ع) در شب عاشورا چراغ را خاموش کرد و فرمود: «هر کس با من نیست، میتواند برود»؛ این رفتار چه پیامی دارد؟
کارشناس مذهبی: اقدام امام حسین (ع) در شب عاشورا، نمایانگر حقیقت والای شهادتطلبی است. خاموش کردن چراغ، فرصتی بود برای یاران تا با آگاهی کامل و بدون اجبار، تصمیم بگیرند. این عمل، نشاندهنده خلوص نیت و عدم تحمیل است؛ شهادت باید از عمق وجود بجوشد، نه از روی ترس یا هیجان.
امام حسین (ع) با این کار، یاران را به انتخاب آگاهانه و مسئولیتپذیری دعوت کرد. ماندن، به معنای مرگ حتمی بود و تصمیمی نیازمند تفکر و ایمان راسخ. این اقدام، رهایی از احساسات سطحی و هیجانزدگی را ترویج میکرد؛ شهادت، مسئولیتی سنگین است که با عقل و منطق پذیرفته میشود.
این رفتار، ارزش والای شهادت را نشان میدهد؛ هدیهای الهی به کسانی که خالصانه و آگاهانه آن را طلب میکنند. در نهایت، اقدام امام حسین (ع) دعوتی بود به انتخاب آگاهانه، رهایی از هیجان و پذیرش مسئولیت شهادت با قلبی مطمئن.
برترین خبر: امام حسین(ع) در روز عاشورا، فرزندان خود را پیش از دیگران به میدان فرستاد؛ این تصمیم چه پیام عمیقی برای آیندگان دارد؟
کارشناس مذهبی: فرستادن فرزندان به میدان نبرد پیش از دیگران توسط امام حسین (ع)، پیام عمیق تقدم ایثار و فداکاری برای آیندگان دارد. امام حسین(ع) با این عمل نشان داد که برای اهداف والا، باید از عزیزترین داراییها گذشت. این اقدام، تربیتی پیشرو در مسئولیتپذیری است؛ فرزندان باید در برابر حق و عدالت مسئول باشند و برای دفاع از آن، از جان خود بگذرند.
همچنین این رفتار، تقدم عمل بر گفتار را نشان میدهد؛ امام حسین (ع) نه تنها توصیه میکرد، بلکه خود نیز پیشقدم بود. همچنین، اهمیت خانواده در مسیر حق را نمایان میسازد؛ خانواده باید در این راه همراه و پشتیبان باشد.
در حقیقت این رفتار نوعی تربیت پیشرو در فرهنگ مسئولیتپذیری است که ابتدا باید خود انسان و خانوادهاش در خط مقدم باشند. امام حسین(ع) با این اقدام، الگویی بینظیر از مسئولیتپذیری و فداکاری را به نمایش گذاشت که الهامبخش نسلهای آینده خواهد بود.
برترین خبر: با توجه به اینکه در عاشورا فرزندان امام حسین(ع) خود پیشقراول میدان بودند، چگونه باید این الگو را با وضعیت امروز مقایسه کرد؟
کارشناس مذهبی: این حرکت امام حسین (ع) نشاندهنده عمق باور، شجاعت و تعهد خانواده امام به آرمانهای والای حق و ایثار بود. این الگو، نمادی از فداکاری نسل جوان در برابر ظلم و بیعدالتی است. اما در شرایط امروز، با توجه به پیچیدگیهای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی، وضعیت متفاوت شده است؛ بسیاری از فرزندان مسئولان در خارج از کشور زندگی میکنند که این موضوع میتواند بهظاهر با آن الگو تضاد داشته باشد.
با این حال، نباید فراموش کرد که زمانه و شرایط تغییر کرده و معیارهای زندگی و انتخابها نیز متفاوت است. زندگی در خارج از کشور لزوماً به معنای کمتوجهی به ارزشهای ایثار و فداکاری نیست. ممکن است این افراد به طرق دیگری در خدمت فرهنگ ایثار و پیشبرد اهداف جامعه خود باشند، مثلاً از طریق فعالیتهای فرهنگی، علمی یا اقتصادی.
البته این تفاوتها میتواند برای برخی مخاطبان باعث ایجاد سوال و حتی تردید شود، اما مهم آن است که باور عمومی به فرهنگ ایثار بر پایه شناخت عمیقتر از ارزشها و تلاشهای متنوع افراد حفظ شود. در نهایت، الگوی عاشورا باید الهامبخش باشد و در قالبهای متناسب با زمان و مکان امروز بازتفسیر شود تا فرهنگ ایثار همچنان زنده بماند.
برترین خبر: برخی معتقدند نسل امروز، اهل مبارزه و فداکاری نیست و درگیر رفاهطلبی شده؛ صحنه های مقاومت اما چیز دیگری را نشان می دهد. این تناقض را چگونه تحلیل میکنید؟
کارشناس مذهبی: این تناقض ناشی از برداشتهای سطحی و کلیشهای درباره نسل امروز است. شاید برخی بهدلیل تمرکز بر مسائل مادی و رفاهطلبی، تصور کنند جوانان امروز از روحیه مبارزه و فداکاری دور شدهاند، اما تجربههای میدانی مانند حضور پرشور در جنگ غزه یا تشییع باشکوه شهید رئیسی نشان میدهد که روح ایثار و مقاومت در دل نسل امروز زنده و پویاست.
نسل امروز در شرایط پیچیدهتری زندگی میکند؛ فضای رسانهای گسترده، چالشهای اقتصادی و اجتماعی، و نیاز به پاسخگویی به مسائل نوین، همه بر رفتارها و نگرشها تاثیر میگذارند. اما وقتی پای اصول و ارزشهای بنیادین مانند عدالت، مقاومت در برابر ظلم و دفاع از وطن به میان میآید، این نسل به خوبی پای کار میآید و آماده فداکاری است.
بنابراین، نباید قضاوتهای کلی درباره نسلها را مبنا قرار داد، بلکه باید با دقت و شناخت عمیقتر به شرایط و انگیزههای آنان توجه کنیم. این تناقض در واقع نشاندهنده پیچیدگیهای نسل امروز و ظرفیت بالای آنان برای ایثار در موقعیتهای حساس است.
برترین خبر: با توجه به قدرت رسانههای جهانی برای تحریف مفاهیم، چگونه باید از “شهادتطلبی” به عنوان یک گفتمان دفاع کرد تا با “خشونتگرایی افراطی” اشتباه گرفته نشود؟
کارشناس مذهبی: نخست باید معنای حقیقی و اخلاقی شهادت را به روشنی تبیین کرد. شهادتطلبی در فرهنگ دینی و ملی ما به معنای فداکاری در راه حق، عدالت و حفظ کرامت انسانی است، نه خشونتگرایی کور یا افراطیگری. آموزش و تبیین دقیق این مفاهیم از طریق رسانههای داخلی، شبکههای اجتماعی و فضای فرهنگی اهمیت بالایی دارد تا افکار عمومی، بهویژه نسل جوان، دچار سوءتفاهم نشوند.
همچنین، باید با ارائه نمونههای روشن و انسانی از شهدا که همواره از اخلاق و عدالت دفاع کردهاند، چهره واقعی این گفتمان را نمایان ساخت. ایجاد گفتگوهای بینالمللی و فرهنگی نیز میتواند به شفافسازی کمک کند و نشان دهد که شهادتطلبی در بستر مقاومت مشروع و نه خشونتطلبی نابجا معنا مییابد.
در نهایت، لازم است این گفتمان همراه با تاکید بر صلح، اخلاق و احترام به حقوق دیگران ترویج شود تا در مقابل تحریفهای رسانهای، تصویری درست و عزتمندانه از شهادتطلبی در ذهن جهانیان نقش ببندد.
برترین خبر: امام حسین(ع) در کربلا هدفش چه بود. آیا مقاومت امروز نیز چنین نگاهی دارد؟ مثلاً در جنگ ۱۲ روزه، پیروزی واقعی در چه چیزی بود؟
کارشناس مذهبی : امام حسین (ع) در کربلا با هدفی فراتر از پیروزی نظامی ایستاد؛ هدف اصلی او حفظ ارزشهای دینی، عدالت، حقطلبی و جلوگیری از تحریف اسلام بود. او نشان داد که حتی در شرایط شکست ظاهری، مقاومت در راه حقیقت و اصول، خود پیروزی بزرگی است که تاریخ و وجدان بشریت آن را به رسمیت میشناسد.
در مقاومتهای امروز، از جمله جنگ ۱۲ روزه اخیر، رویکرد مشابهی دیده میشود. پیروزی واقعی فقط به کنترل نظامی یا تغییر جغرافیایی محدود نمیشود، بلکه حفظ عزت، اراده و هویت ملت، تقویت روح مقاومت و جلوگیری از تسلط دشمن بر اراده مردم اهمیت دارد.
در این جنگ کوتاه، توانایی حفظ امنیت نسبی، جلوگیری از تهاجم گستردهتر و نمایش قدرت اراده ملی، نوعی پیروزی معنوی و استراتژیک به شمار میرود.
بنابراین، همانطور که امام حسین (ع) بر ارزشهای معنوی و حفظ دین تاکید داشت، مقاومت امروز نیز بیش از هر چیز در حفظ هویت، کرامت و اصول ملی و دینی است که پیروزی واقعی محسوب میشود؛ حتی اگر شرایط میدان نبرد به ظاهری نامساوی باشد. این نگاه، معنای عمیقتری به مفهوم مقاومت و پیروزی میبخشد.
برترین خبر: برخی میگویند فرهنگ مقاومت، جوانان را از زندگی بازمیدارد؛ درحالیکه شاهد پیشرفت هستیم، چگونه این دو را با فرهنگ عاشورایی پیوند میدهید؟
کارشناس مذهبی: فرهنگ مقاومت، برخلاف تصور برخی، مانع زندگی و پیشرفت جوانان نیست بلکه محرکی برای آن است. این فرهنگ که ریشه در فرهنگ عاشورایی دارد، بر پایهای از ایثار، استقامت، و امید به پیروزی حق بر باطل شکل گرفته است. مقاومت به معنای تسلیم نشدن در برابر مشکلات و ظلم است و این باور به جوانان قدرت میدهد تا در مسیر پیشرفت علمی، نظامی و اجتماعی تلاش کنند.
فرهنگ عاشورایی با تأکید بر مسئولیتپذیری فردی و اجتماعی، جوانان را به حرکت و تلاش مستمر ترغیب میکند. این فرهنگ، آنها را به پذیرش چالشها و مبارزه برای ارزشها و عدالت دعوت میکند، نه به انزوا و عقبنشینی. در واقع، فرهنگ مقاومت یک موتور محرک برای رشد و تعالی است که نسل جوان را به بالندگی و خودسازی هدایت میکند.
شاهد این مدعا، موفقیتهای کشورهای محور مقاومت در زمینههای مختلف است که نشان میدهد پایبندی به این فرهنگ نه تنها محدودیتآفرین نیست بلکه بستر مناسبی برای پیشرفت و شکوفایی است. بنابراین، فرهنگ مقاومت و عاشورایی، الهامبخش جوانان برای زندگی فعال و موفق در جامعهای پویا و رو به جلو است.
برترین خبر: در فضای امروز که جنگها بیشتر رسانهای و ترکیبی شدهاند، چگونه میتوان “شهادتطلبی عاشورایی” را در میدان جنگ روایتها و شبکههای اجتماعی معنا کرد؟
کارشناس مذهبی : این فضا باید فراتر از میدان نبرد فیزیکی تعریف شود و در عرصهی جنگ روایتها و شبکههای اجتماعی نیز تبلور یابد. شهادتطلبی عاشورایی یعنی ایثار برای حقیقت و عدالت، مقاومت در برابر ظلم، و پایبندی به ارزشها حتی در شرایط سخت؛ این معنا باید در قالب پیامهای تأثیرگذار، داستانسراییهای واقعی و مستند، و نشر محتوای صادقانه و الهامبخش در فضای مجازی بازتاب یابد.
شبکههای اجتماعی امروز میدان اصلی برای جلب حمایت افکار عمومی و شکلدهی به نگرشها هستند؛ بنابراین، روایتگری درست و آگاهانه از مفاهیم شهادت و مقاومت عاشورایی، با استفاده از ابزارهای دیجیتال، میتواند به ترویج فرهنگ ایثار و مقاومت در سطح جهانی کمک کند. این روایتها باید نه فقط به نمایش مظلومیت، بلکه به نشان دادن قدرت معنوی، امید و روحیهی مقاومت تاکید داشته باشند تا مخاطبان را به همراهی و حمایت از ارزشهای حقیقی دعوت کنند.
به این ترتیب، شهادتطلبی عاشورایی در جنگ رسانهای امروز، معنایی چندبعدی پیدا میکند که در آن ایستادگی و فداکاری به شکل محتوای فرهنگی و اجتماعی، الهامبخش و مؤثر خواهد بود.
